Prof. dr Miško Šuvaković: Tradicija ima karakter sablasti

RAZGOVOR: Prof. dr Miško Šuvaković, teoretičar kulture i umjetnosti

TRADICIJA IMA KARAKTER SABLASTI

Pojam tradicije primam sa sumnjom. Tradicija nije dar predaka, već aktuelna rekonstrukcija privida sigurne i idealizovane prošlosti. Sablasnost tradicije treba suočiti sa dinamikom istorije i geografije, to je moj kritički zahtjev – kaže Šuvaković

Prof. dr Miško Šuvaković teorijskim i esejističkim knjigama, raspravama, ali i neposrednim djelovanjem kao kustos ili učesnik, već decenijama bitno utiče na umjetničku i kulturalnu scenu Srbije i regiona, a njegovi radovi prevedeni su ili izvođeni u inostranstvu. Objavio je u časopisnoj produkciji mnoge eseje i rasprave o strategijama teorijskog izvođenja u modernom i postmodernom performans artu, teatru, operi, muzici, filmu, tehno - umjetnosti i dr. Doktorirao je na Fakultetu likovnih umjetnosti u Beogradu, predavač je estetike i teorije umjetnosti na Fakultetu muzičke umetnosti i na Interdisciplinarnim postdiplomskim studijama. Dekan je Fakulteta za medije i komunikacije Univerziteta Singidunum u Beogradu i rukovodilac doktorskih studija humanistike i teorije umjetnosti i medija na Fakultetu za medije i komunikacije.

POBJEDA: Zalažete se već dugo za umjetnost i teoriju, koji su u veoma složenim odnosima sa lokalnom i internacionalnom ili transnacionalnom scenom. Što je danasnajveći umjetnički problem vremena u kom živimo?

M. ŠUVAKOVIĆ: Kao dekan jednog, novim istraživanjima i znanjima otvorenog fakulteta - Fakulteta za medije i komunikacije u Beogradu - mogu reći da me na univerzitetskom nivou privlače pitanja o izvođenju otvorenog diskursa, tj. otvorene škole koja se transdisciplinarno i ubrzano kreće između humanističkih, društvenih, prirodnih, tehničkih i nauka o umjetnostima. Takva škola treba da je istovremeno i internacionalna i globalna i ekspanzivno lokalna. Praktično govoreći - cilj mog predavačkog i administrativnog rada je emancipacija lokalnog ka internacionalnom i globalnom pluralizmu, te kritika globalnog i internacionalnog kao hegemonije unifikacije. Vraćamo se, zato, jednoj staroj evropskoj zamisli - a to je koncept dijalektike. Zanima me dijalektika emancipacije u svijetu beskrajne kontradiktornesloženosti. Jer, pitanje ekspanzivne emancipacije je jedno od centralnih pitanja savremenosti - ono je otpor konzervativnom zatvaranju na potencijalne i prividne esencijalizme u politici, naukama, umjetnostima i obrazovanju.

POBJEDA: Kada govorite o „otporu konzervativnom zatvaranju“, pretpostavljam da mislite ne samo na poništavanje granica među žanrovima i umjetnostima, već i namogućnosti da interdisciplinarni diskurs dobije što veći prostor?

M. ŠUVAKOVIĆ: Svakako da me u tom kontekstu zanimaju tendencije koje su transdisciplinarne ili, drugim riječima, pokretne mape, a to svakako znači da su direktno usmjerene na brisanje neprobojnih i netransparentnih granica između disciplina. Na primjer, danas opere nema bez filma i digitalnih tehnologija, vizuelnih umjetnosti nema bez zvuka i haptičkog afekta itd. Bitno je brisanje granica i ulazak u „zone između“ - riječ je o zahtjevu da se bude između, odnosno riječ je o izmicanju, rekonstruisanju i konstruisanju oblika života, a ne o oblicima preživljavanja. Takođe, istražujem, takozvane sive zone, a to znači one oblasti umjetničkog rada gdje ne postoje jasne razlike između umjetnosti i aktuelnih oblika života. Više nijesmo sigurni da li je umjetnost instrument života ili su oblici života postmediji/transmediji umjetnosti.

POBJEDA: Koliko su iskustva i inovativni karakter alternativnih diskursa bitno determinisali postsocijalističke kulturne tokove na prostoru bivše SFRJ?

M. ŠUVAKOVIĆ: Tragični raspad istorijske Jugoslavije ostavio je duboke posljedice na savremenost ovih eks - JU predjela na kojima živimo i djelujemo. Nešto što je krajem osamdesetih godina izgledalo kao žudnja za civilnim društvom, pretvorilo se do danas u tranzicijski i nacionalistički prostor beskrupulozne borbe za ekonomsku i političku moć za upravljanje svakodnevnim oblicima života. Živimo u vremenu kada stejtment Margaret Tačer „Nema alternative“ stoji kao sudbonosna presuda. Na lokalnomnivou to su nacionalni okviri, na globalnom nivou to je tranzicija i transfer kapitala. Invertovano čitanje stejtmenta gospođe Tačer možda znači i da alternative ima, ali da ona brzo, veoma brzo bude aproprisana i zatim potrošena. Zato je bitno pitanje kako se oduprijeti aproprijaciji. Mislim da treba iznova i iznova istraživati i preispitivati istorijske i aktuelne alternative, a to znači potencijalnosti razlike u odnosu na savremeni lokalni i globalni meinstrim.Ako me pitate šta je alternativa danas, mogu ponuditi tri odgovora: rekonstrukcija alternativnih potencijala subverzije, ali i traganje za novijim odnovog do sada neotkrivenog, ali i analiza uslova i okolnosti u kojima živimo, bez mitskih oslonaca u ideološkim aparatusima nacije, odnosno, tržišta. Za mene, alternativa je izlazak iz bijelo-crnog modela bipolarnosti u proizvodnju multipolarnih odnosa i njihovih dijalektičkih plastičnosti.

POBJEDA: Postojale su bitne kulturalne razlike u pojedinim regijama i kulturnim centrima bivše Jugoslavije. U nekim centrima djelovali su jaki avangardni i neoavangardni pokreti u umjetnosti i kulturi. Od čega je to zavisilo i kakav su uticaj na to imali tradicija i ideologije? 

M. ŠUVAKOVIĆ: Umjetnost je uvijek imala ideološki karakter - bila je saučesnik složenih izvođenja slike realnosti, čak i kada je bila najapstraktnija. Zato umjetnost moramo posmatrati u njenim ideološkim mutacijama koje indeksiraju ljudski napor da osvoje stvarnost, da se suoče sa sobom u trouglu organizma, individuuma i subjekta.Pojam tradicije primam sa sumnjom. Pozivajući se na tumačenja Rajmonda Vilijamsa ili Grizelde Polok, mogao bih reći da tradicija nije dar predaka, već aktuelna rekonstrukcija privida sigurne i idealizovane prošlosti. Tradicija ima karakter sablasti. Sablasnost tradicije treba suočiti sa dinamikom istorije i geografije - to je moj kritički zahtjev.

Svaki centar ima svoj centar i marginu

POBJEDA: Stalno pitanje koje je neprekidno prisutno u umjetnosti i kulturi jeste pitanje margine i centra. U tom smislu, postoje mnogobrojne obrnute proporcije u kontekstu sistema vrijednosti. Imamo, recimo, poeziju koja je permanentno na margini, za razliku od nekih oblika tzv. popularne kulture?

M. ŠUVAKOVIĆ: Odnos margine i centra je važan na kulturalnom planu. Odnos Beograda i Podgorice, ili Podgorice i Beograda prema Berlinu ili Njujorku odnosno Pekinguili Moskvi otvara polje kontradikcija i uticajnih antagonizama. Umjetnost i kultura, između ostalog, postoje kroz ove kontradikcije i antagonizme. Ali, moramo se pitati ne samo o margini i centru tamo i ovdje, već i o tome da svaki centar ima svoj centar i marginu, te da svaka margina ima svoj centar i marginu. Zato je riječ o nezibježnosti mikro i makropolitika. 

Ljubeta LABOVIĆ

OSTALI ČLANCI